گزارش نشست علمی نقد و بررسی منظومه فاوست اثر گوته

گزارش نشست علمی نقد و بررسی منظومه فاوست اثر گوته

 

 چهاردهمین جلسه از سلسه‏ نشست‏ های نقد رمان از طرف انجمن علمی نقد ادبی ایران وبا همکاری انتشارات علمی و فرهنگی برگزار شد به بررسی منظومه فاوست  اثر گوته اختصاص داشت. این نشست روز سه ‏شنبه دوازدهم بهمن 1395 در ساعت 15 تا 17 ، با حضور دکترمریم حسینی، رئیس انجمن علمی نقد ادبی ایران و خانم ‏ها مریم امامی و آگیتا محمدزاده و جمعی از علاقه مندان به ادبیات داستانی برگزارشد.

*****

یوهان ولفگانگ فون گوته زاده ۲۸ اوت ۱۷۴۹ در فرانکفورت به دنیا آمد و  ۲۲ مارس ۱۸۳۲ در وایمار درگذشت. او شاعر ، ادیب ، نقاش ، محقق ،انسان شناس ، فیلسوف و سیاستمدار آلمانی که نقش مهمی در ادبیات اروپا و حتی جهان دارد.

یکی از مهم‏ ترین آثار او، منظومه فاوست است که سرودن آن  شصت سال از عمر او را به تناوب دربرگرفت. فاوست شخصیت اصلی یک افسانه آلمانی است. او انسانی موفق ولی ناراضی از زندگی است که روحش را  در معامله با شیطان  معاوضه می­ کند.نمایشنامۀ فاوست گوته در بخش پنج یخش سروده شده است. این اثر دو بار از زبان فرانسه به فارسی ترجمه شده است. ترجمۀ نخست از  اسدالله مبشری و دیگری از  م. ا. .به‏آذین است.

*****

در ابتدای جلسه خانم دکترحسینی مقدماتی را درباره گوته و رمان فاوست بیان کردند. تاریخچه شکل گیری داستان های فاوست (دکتر فاستوس) و هم‎چنین نقش شیطان در این داستان ها را با داستان‏ های ابلیس در ادبیات فارسی و به خصوص شعرسنایی پیوند دادند.

خانم مریم امامی دانش‏ آموختۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی نیز در ابتدای بحث خود، از رویکردهای مختلفی که با آن‏ها می توان به تحلیل فاوست پرداخت، سخن گفتند. ایشان هم‎چنین مطالبی را دربارۀ رویکردهای ظاهری و باطنی در نقد این اثر بیان کردند و دربارۀ رویکرد مارکسیستی  به این اثر نیز سخن گفتند. خانم امامی این اثر گوته را اثری دوقطبی دانستند ورگه های رویکردهای مدرن مذهبی را در آن توضیح دادند؛ سپس دربارۀ نوع ادبی فاوست  به این نکته منتقدان رمان اشاره کردند که : « ژانر فاوست گوته، ژانری غیرقابل قیاس است.»

ایشان به نامه ‏های گوته به شیللر نیز اشاره کردند که گفته بود : «می خواهم اثری بنویسم که هرکدام از اجزای آن مستقل باشند و درکنارهم یک کل واحد را بسازند. »خانم امامی سپس هرکدام ازبخش های این منظومه بزرگ را به همراه شخصیت های مهم آن تحلیل کردند و گفتند: واقعاً شخصیتی به نام فاوستوس ـ ازطرف داران مارتین لوتر ـ وجود داشته است.

هر اثری که از ابتدای امر راجع به فاوستوس پدید آمده یک مرحله به تطهیر شیطان، نزدیک تر می شود که در  فاوست گوته به اوج خود می رسد.

ایشان ازپنج حیث مسائل تاریخی، سیاسی، علمی ،فلسفی و تحول زیبایی شناسانه فاوست گوته را بررسی نمودند و به همزمانی فاوست با کتاب پدیدارشناسی روحهگل پرداختند که سه بخش ازایده ‏های هگل را در این اثر گوته توضیح دادند.

امامی نکاتی درباره ضعف ترجمه اثر به فارسی و حذف های بسیار کلیدی  اشاره کردند که در این سطح تحلیل فلسفی، فهم اثر را دچار خلل می سازد.

 برای جمع‏ بندی مطالب این سخنران بهبرخی از نکات برجسته‎‏ای که درباره فاوست اشاره کردند اشاره می‏ شود:

1- مسأله فاوست دریافتن دم است که نه گذشته ‏ای در آن هست و نه آینده ای. علت قرارداد فاوست با شیطان هم همین نکته است.

2- فاوست آگاهی خود را از طریق زن در هر مرحله ای از مراحل این منظومه  به دست می آورد. گاهی با عشقی اروتیک گاه با عشقی اثیری و .... .

3- جایگاه زن در این منظومه با جایگاه زن در داستان آدم و حوا نیز ارتباط زیادی دارد: « نقش زن در تعالی‏‎بخشی انسانی از نوع مرد ».

در ادامه این نشست خانم آگیتا محمدزاده، دانشجوی دورۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران بحث خود را پیرامون بینامتنیت این متن با کتاب مقدس و حضور اساطیر و نمادها در فاوست آغازکردند.

ایشان  نمادهای درون این رمان را با بررسی اسطوره ‏ای در کتاب‏ های مقدس  تطبیق دادند و خاطرنشان کردند که انتخاب ‏های گوته در اسامی و نمادها، بسیارهوشمندانه و برگرفته از اساطیر ملل مختلف هستند و این نشان‏ دهنده تسلط گوته بر کتاب مقدس و اساطیر یونان است.

نکته جالب توجهی که ایشان در بررسی رمان از لحاظ بینامتنیت داشتند این بود که نمادهایی که گوته ازآن ها بهره می‏برد بیشتر نمادهای مسیحی و یونانی است.

ایشان از نمادهای خورشید، ماه،خدای کوچک زمین، مار، سگ، موش، چنگ جادوگری، یک پای لنگ شیطان، میمون، خوک، کلاغ، گربه، آفرینش انسان در شش روز، یحیای آوازخوان، بز نر، پای اسب، لی‏لی‏یت (زن اول آدم) عروس خنثی با موهای فریبنده، بانگ خروس (آشکارکننده حقیقت)، گوگرد، رود استیکس (الهه بزرگترین رود هادس) و پرندۀ کلنگ و ارتباط این نمادها با اساطیر یونان و کتاب مقدس به صورت جزئی و تطبیقی سخن گفتند.

بحث دیگر خانم محمدزاده این بود که گوته در بخش سقوط ابلیس از بهشت گمشدۀجان میلتون استفاده کرده است؛ اما شاید هم گوته و میلتون هر دو در این زمینه  از سقوط ابلیس از بابدوازده مکاشفۀ یوحنا بهره بردهاند.

 

تهیۀ گزارش: خانم فاطمه علیخانی

(دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد رشتۀ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه الزهرا)

 

 

 

تاریخ انتشار : جمعه 15 بهمن 1395
 

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به انجمن علمی نقد ادبی ایران می باشد .
طراحی سایت